الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

91

تفسير مجمع البيان (فارسى)

بيان آيهء 23 لغت ربائب : جمع ربيبه ، دختر همسر از شوهرى ديگر . علت اينكه او را ربيبه ناميده‌اند اين است كه شخص او را تربيت مىكند . پس ربيبه بمعنى مربوبه ( تربيت شده ) است . مثل قتيله بمعنى مقتوله ( كشته ) چنين دخترى را ربيبه مىنامند ، خواه شخص او را تربيت كرده باشد يا نكرده باشد زيرا وقتى كه با مادرش ازدواج مىكند ، مادر از لحاظ تربيت تابع اوست و دختر تابع مادر . بنا بر اين ربيبهء وى شمرده مىشود . عرب اسم فاعل و مفعول را بر آنكه الان متصف به صفتى است يا مجداً متصف مىشود ، اطلاق مىكند مثلا به كسى كه هنوز كشته نشده مىگويند : « مقتول » در صورتى كه در معرض قتل باشد و مىگويند : « هذا اضحية » يعنى اين قربانى است در صورتى كه براى قربانى كردن آماده شده باشد . گاهى به شوهر زن گفته مىشود ربيب پسر زن ، در اين صورت ، ربيب به معناى فاعل يعنى تربيت كنندهء پسر زن . حلائل : جمع حليله ، اين كلمه از حلال مشتق است يعنى زنى كه آميزش با او حلال است . اما مذكر آن « حليل » و جمع آن « احله » مىشود مثل « عزيز » و « اعزه » زن و مرد را حليل و حليله مىنامند بخاطر اينكه آميزش آنها با يكديگر حلال است . برخى گفته‌اند : كلمه از حلول به معناى ورود ، مشتق است بملاحظهء اينكه هر كدام در بستر ، بر يكديگر وارد مىشوند . مقصود اكنون خداوند به بيان زنانى كه نمىتوان با آنها ازدواج كرد ، مىپردازد و مىفرمايد : حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ : حتماً در اينجا چيزى حذف شده است چه حرمت ، به